رژیم غذایی غنی از میوه‌ها و سبزیجات، راهکار کنترل عوارض بیماری سندروم تخمدان پلی‌کیستیک

دکتر فرشاد امیرخیزی در نشست خبری ترجمان دانش که با حضور جمعی از اساتید و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی زابل برگزار شد، در پاسخ به سؤال خبرنگار پیام سیستان، در خصوص اهمیت تحقیقات در زمینه سندروم تخمدان پلی کیستیک، اظهار کرد: این بیماری نوعی اختلال هورمونی و متابولیکی شایع در زنان است که با علائمی همچون قاعدگی‌های نامنظم، افزایش هورمون مردانه (آندروژن)، و تخمدان‌های پر از کیست‌های ریز شناخته می‌شود. زنان مبتلا به این بیماری ممکن است با مشکلاتی مانند اختلالات قاعدگی، افزایش وزن، افزایش سطح قند و جربی های خون و حتی ناباروری مواجه شوند که با توجه به سیاست های کلی نظام در خصوص فرزندآوری و جوانی جمعیت می تواند از اهمیت ویژه ای برخوردار باشد.

وی ادامه داد: وقتی فرد مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک شد، علاوه بر اختلالات هورمونی مثل افزایش آندروژن ها و…، یکسری اختلالات در قند و چربی خون این بیماران نیز ایجاد می شود و مطالعاتی که انجام شد نشان داده که خطر ابتلای این بیماران به بیماری های متابولیکی مثل دیابت نوع ۲ و یا بیماری های قلبی و عروقی بسیار بیشتر از افراد سالم است.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زابل هدف از انجام این تحقیق را این‌گونه بیان کرد که میخواستیم ببینیم آیا در کنار دارو درمانی، رژیم غذایی مناسب و هدفمند می تواند با کنترل عوامل خطرساز از پیشرفت بیماری قلبی عروقی در بیماران مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک جلوگیری کند یا خیر.

امیرخیزی اضافه کرد: براساس مطالعه ای که در انگلستان انجام شد، بیش از ۶۰ درصد مشاورین تغذیه اذعان داشتند که هیچ راهنمای تغذیه استانداردی برای بیماران مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک وجود ندارد و برای طراحی رژیم غذایی این بیماران از راهنماهای غذایی مورد استفاده در سایر بیماری ها نظیر بیماران مبتلا به دیابت استفاده می شود. پس از بررسی‌ها، ما به این فکر افتادیم که یک برنامه یا راهنمای تغذیه ای سالم مخصوص این بیماران طراحی کنیم تا از نتایج این مطالعه هم مشاوران تغذیه در مطب ها و دفترهای مشاوره استفاده کنند وهم بتوانیم به این بیماران آموزش بدهیم که چه رژیم غذایی را در پیش بگیرند تا از بروز اختلالات متابولیک و پیشرفت بیماری قلبی عروقی در آنان جلوگیری شود.

وی تصریح کرد: در فرد مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، استرس اکسیداتیو و التهاب که دو عامل کلیدی در ایجاد اختلالات متابولیکی و پیشرفت بیماری قلبی عروقی هستند، افزایش می یابند که ممکن است از طریق دریافت برخی مواد مغذی از طریق رژیم غذایی قابل کنترل باشند.

متخصص تغذیه دانشگاه علوم پزشکی زابل گفت: براین اساس ما به این فکر افتادیم که اگر مقدار مواد آنتی اکسیدان در رژیم غذایی این افراد افزایش پیدا کند، استرس اکسیداتیو و التهاب قطعا کاهش پیدا خواهد کرد. از جمله مواد آنتی اکسیدان که ما بطور روزانه از طریق رژیم غذایی دریافت می کنیم فیتوکمیکال ها هستند. فیتوکمیکال ها مواد شیمیایی فعالی می باشند که بیشتر در منابع گیاهی وجود دارند و می توانند اثرات مفیدی در جلوگیری از استرس اکسیداتیو و التهاب داشته باشند. ما در این تحقیق رژیم غذایی بیماران مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک را مورد بررسی قرار دادیم و نتایج نشان داد؛ سطح قند و چربی های خون در اغلب بیمارانی که فیتوکمیکال بیشتری از طریق رژیم غذایی دریافت کرده بودند، در محدوده طبیعی قرار داشت. علاوه بر این، مصرف بیشتر منابع غنی از فیتوکمیکال با سطوح پایین تر استرس اکسیداتیو و التهاب در این بیماران همراه بود.

امیرخیزی گفت: در تحقیقی که با هدف تعیین ارتباط شاخص فیتوکمیکال رژیم غذایی با غلظت سرمی دی متیل آرژنین نامتقارن و شاخص های آتروژنیک در بیماران مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک انجام پذیرفت، پس از بررسی رژیم غذایی مصرفی تعدادی از این بیماران، نتایج مطالعه نشان داد، افرادی که در رژیم غذایی خود از منابع غذایی حاوی فیتوکمیکال ها مانند میوه ها و سبزی های تازه بیشتر استفاده کرده بودند، علاوه بر اینکه سطح قند خون آنها بهتر کنترل شده بود، به اختلال چربی های خون نیز کمتر مبتلا بودند و در نتیجه خطر پیشرفت بیماری های قلبی عروقی در آنها بطور چشم‌گیری کمتر بود.

وی در ادامه افزود: طی دهه اخیر، مطالعات نشان داده است، بیماران مبتلا به سندرم پلی‌کیستیک که از رژیم های غذایی با پایه گیاهی استفاده می کنند کمتر دچار اختلالات متابولیکی می شوند، ولی ما در این تحقیق نشان دادیم رژیم های با پایه گیاهی در صورتیکه غنی از فیتوکمیکال و منابع غذایی آنها باشند می توانند اثرات مفیدتری در این بیماران داشته باشند. این فیتوکمیکال ها بیشتر در میوه های رنگی، سبزیجات برگ سبز و حبوبات وجود دارد که متاسفانه به دلایلی مصرفشان در سال های اخیر در جامعه کمتر شده و بجای آن مصرف مواد غذایی نشاسته ای نظیر نان و برنج افزایش یافته است.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زابل به مشاوران تغذیه توصیه کرد که در تنظیم رژیم غذایی برای بیماران مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک تاکید به مصرف میوه و سبزی بویژه منابع غنی از فیتوکمیکال ها داشته باشند و حداقل ۵ واحد میوه و سبزی در رژیم غذایی روزانه این بیماران گنجانده شود تا از دریافت کافی فیتوکمیکال ها اطمینان حاصل شود.

امیرخیزی در پاسخ به این سؤال که آیا تحقیقات بیشتر در این زمینه ادامه خواهد داشت؟ تصریح کرد: چون این مطالعه یک مطالعه مقطعی بوده است و توانایی نشان دادن رابطه علت و معلولی را ندارد، امیدواریم با حمایت های معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه بتوانیم در راستای تکمیل این پژوهش و دستیابی به شواهد محکم تر، یک مطالعه مداخله ای را روی این بیماران طراحی و اجرا نماییم.

وی در پایان افزود: بیماران مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک باید همواره دو اصل تنوع و تعادل را در رژیم غذایی خود رعایت کنند و به منظور جلوگیری از افزایش چربی های خون تا حد امکان از مصرف روغن های اشباع مانند روغن نباتی و روغن حیوانی پرهیز کنند و به جای آن از روغن زیتون یا کلزا استفاده نمایند. همچنین، این بیماران لازم است مصرف منابع کربوهیدراتی پرفیبر مانند نان های سبوس دار را جایگزین نان های سفید کنند. توصیه می شود این بیماران برای تنظیم دقیق رژیم غذایی خود به مشاورین تغذیه مراجعه کنند.